در قرن‌های نوزدهم و بیستم، زغال سنگ واقعاً شهرها را سیاه کرد. این سوخت، نیروی محرکه انقلاب صنعتی بود و برای تأمین انرژی خانه‌ها، موتورهای بخار، کشتی‌ها و بسیاری از کاربردهای دیگر مورد استفاده قرار می‌گرفت. زغال‌سنگ محرکی برای تغییرات عظیم در جهان بود و پس از تبدیل شدن به یکی از منابع اصلی انرژی، دنیا دیگر هرگز مانند گذشته نشد. با وجود تأثیر انکارناپذیر زغال‌سنگ بر تاریخ بشر، این سوخت یکی از عوامل اصلی گرمایش جهانی نیز محسوب می‌شود.
شاید این سؤال برایتان مطرح شود که با گسترش منابع انرژی تجدیدپذیر مانند انرژی بادی و خورشیدی، آیا مصرف زغال‌سنگ کاهش پیدا نکرده است؟ متأسفانه این منابع انرژی هنوز تنها بخش کوچکی از مصرف انرژی جهان را تأمین می‌کنند. با این حال، با وجود ارزان و در دسترس بودن زغال سنگ، بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته به دلیل آثار زیست‌محیطی آن در حال کاهش وابستگی خود به این سوخت هستند. ایالات متحده نیز مدتی همین روند را دنبال می‌کرد، اما در سال ۲۰۲۵ مصرف زغال‌سنگ در این کشور بیش از هر کشور دیگری در جهان افزایش یافت. بااین‌حال، یک کشور همچنان با اختلاف بیشترین نیروگاه‌های زغال‌سنگی جهان را در اختیار دارد: چین!
چین در سال ۲۰۲۴ مسئول بیش از ۵۶ درصد مصرف زغال‌سنگ جهان بود و نزدیک به ۵.۵ میلیارد تن زغال‌سنگ مصرف کرد. هند با فاصله در جایگاه دوم قرار داشت و حدود ۱۴ درصد از مصرف جهانی، معادل ۱.۲۵ میلیارد تن، را به خود اختصاص داد. ایالات متحده نیز با مصرف حدود ۳۷۲ میلیون تن، معادل ۴ درصد مصرف جهانی، در رتبه سوم قرار گرفت. اگر روسیه و اندونزی را نیز به این فهرست اضافه کنیم، تنها پنج کشور مسئول بیش از ۸۰ درصد مصرف زغال‌سنگ جهان بودند. اما چرا چین این‌قدر زغال‌سنگ می‌سوزاند؟ برای بررسی این موضوع با اِروتِک همراه باشید.
چرا چین این‌قدر زغال‌سنگ می‌سوزاند؟
چین در سال ۲۰۱۷ توسعه نزدیک به ۱۰۰ نیروگاه زغال‌سنگی را متوقف کرد. بااین‌حال، در ادامه سال ۲۰۲۵، این کشور بیش از ۵۰ واحد بزرگ نیروگاه زغال‌سنگی را وارد مدار کرد که ظرفیت تولید هرکدام دست‌کم یک گیگاوات بود و می‌توانست انرژی مورد نیاز حداکثر ۲ میلیون خانه را تأمین کند. اما چه چیزی تغییر کرد؟
وابستگی چین به زغال سنگ به چند عامل مختلف مربوط می‌شود. این کشور در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۲ با کمبود برق مواجه شد؛ اتفاقی که مشکلات مربوط به مدیریت شبکه برق و در دسترس بودن نیروگاه‌ها را آشکار کرد. در پی این اتفاقات، امنیت انرژی بار دیگر به یکی از اولویت‌های چین تبدیل شد و این کشور شروع به استفاده از زغال‌سنگ برای پشتیبانی از منابع انرژی تجدیدپذیر کرد؛ منابعی که تحت تأثیر عوامل غیرقابل‌کنترلی مانند شرایط آب‌وهوایی قرار دارند.
بر اساس گزارش کربن بریف (Carbon Brief)، ساخت نیروگاه‌های جدید لزوماً به این معنا نیست که چین زغال‌سنگ بیشتری خواهد سوزاند و انتشار کربن را افزایش خواهد داد. میانگین نرخ استفاده از نیروگاه‌های زغال‌سنگی چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۵۰ درصد بود. همین مسئله این سؤال را ایجاد می‌کند که چرا چین همچنان به ساخت واحدهای جدید ادامه می‌دهد. بااین‌حال، نیروگاه‌های زغال‌سنگی اغلب برای جبران کمبود تولید برق ناشی از منابع تجدیدپذیر مورد استفاده قرار می‌گیرند. اگر چین به توسعه منابع انرژی جایگزین ادامه دهد، تولید برق از زغال‌سنگ نیز در تئوری باید کاهش پیدا کند.
یک مشکل جهانی
توافق‌نامه پاریس (Paris Agreement) که در سال ۲۰۱۵ تصویب شد و اکنون بیش از ۱۹۰ طرف دارد، با هدف محدود کردن افزایش دمای کره زمین به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد نسبت به دوران پیشاصنعتی شکل گرفته است. دمای زمین در حال حاضر حدود ۱.۲ درجه سانتی‌گراد بیشتر از ۱۲۰ سال پیش است و انتشار گازهای گلخانه‌ای همچنان افزایش می‌یابد. برای دستیابی به هدف توافق‌نامه پاریس، کارشناسان معتقدند انتشار گازهای گلخانه‌ای باید تا سال ۲۰۳۰ دست‌کم ۴۵ درصد کاهش پیدا کند و تا سال ۲۰۵۰ به انتشار خالص صفر برسد.
چین در حال سرمایه‌گذاری روی انرژی پاک نیز هست. در سال ۲۰۲۴، بیش از ۳۳ درصد انرژی این کشور از منابع تجدیدپذیر تأمین شد. بااین‌حال، چین در همان سال بیش از ۱۱ میلیارد تن متریک دی‌اکسید کربن منتشر کرد؛ رقمی که تقریباً ۲.۵ برابر میزان انتشار ایالات متحده بود. البته برخی از نوآوری‌های چین در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر برای مصرف داخلی این کشور نیستند و چین فناوری‌های مربوطه را برای کمک به سایر کشورها در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تولید و صادر می‌کند.
انتشار گازهای گلخانه‌ای چین در سال ۲۰۲۵ اندکی کاهش یافت. این کشور در اوایل سال ۲۰۲۶ جزئیات پانزدهمین برنامه پنج‌ساله (15th Five-Year Plan) خود را نیز اعلام کرد که اهداف توسعه‌ای چین برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ را مشخص می‌کند. این برنامه شامل تعهد چین برای افزایش ظرفیت تولید انرژی بین ۱۶ تا ۲۰ درصد است و تمرکز ویژه‌ای بر انرژی‌های تجدیدپذیر دارد.
منبع: Slashgear
