تا همین چند سال پیش، تعویض باتری بسیاری از گوشیهای هوشمند کار سادهای بود. کافی بود قاب پشتی را جدا کنید، باتری قدیمی را بیرون بیاورید، باتری جدید را جایگزین کنید و قاب را سر جایش قرار دهید. این کار معمولاً کمتر از یک دقیقه زمان میبرد. اما آن روزها مدتهاست به پایان رسیدهاند و بیشتر گوشیهای هوشمند امروزی با چسب بهطور کامل بسته میشوند؛ موضوعی که تعمیرات ساده و تعویض قطعات در خانه را بسیار دشوار کرده است. برای انجام چنین کاری، علاوه بر ابزارهای مناسب، باید شناخت خوبی از سختافزار داشته باشید. حتی در این صورت، یک اشتباه کوچک میتواند به سایر قطعات آسیب بزند و گوشی را کاملاً از کار بیندازد.
البته این بدان معنا نیست که همه گوشیهای موجود در بازار تعمیرناپذیر هستند؛ اما برندهای بزرگ گوشی هوشمند معمولاً عملکرد خوبی در زمینه تعمیرپذیری ندارند. طبق گزارش «Failing The Fix 2026» از سازمان PIRG آمریکا، اپل (Apple) با امتیاز -D در رتبه آخر تعمیرپذیری گوشیهای هوشمند قرار گرفته است. سامسونگ (Samsung) با امتیاز D در جایگاه بعدی و گوگل (Google) با امتیاز -C قرار دارند. در مقابل، موتورولا (Motorola) با دریافت امتیاز +B رتبه نخست این گزارش را به خود اختصاص داده است. همچنین اگر امتیازهای تعمیرپذیری iFixit را در نظر بگیریم، دو گوشی فیرفون 5 و فیرفون 6 امتیاز کامل ۱۰ از ۱۰ را دریافت کردهاند.
این موضوع پرسش مهمتری را مطرح میکند: در چند سال گذشته چه تغییری رخ داده که تعمیرپذیری بسیاری از گوشیهای هوشمند کاهش یافته است؟ پاسخ را باید در انتخابهای جدید طراحی از سوی تولیدکنندگان و تلاش برای ترغیب کاربران به تعویض زودتر گوشیها جستوجو کرد. با اِروتِک همراه باشید.
طراحی باریکتر و مقاومت در برابر آب؛ مهمترین دلایل!
برندهای گوشی هوشمند طی چند سال گذشته موفق شدهاند محصولات باریکتری طراحی کنند. آیفون ایر (iPhone Air) یکی از نمونههای این روند است که تنها ۵.۶۴ میلیمتر ضخامت دارد. دستیابی به چنین ضخامتی برای گوشیای با امکانات متعدد، قابلتوجه است؛ اما گوشیهای باریک و ظریفتر میتوانند یک نقطهضعف مهم داشته باشند: تعمیر آنها دشوارتر است.
امروزه قطعات گوشیهای هوشمند با فاصله بسیار کمتری از یکدیگر قرار گرفتهاند و همین موضوع تعمیرات خانگی را دشوار یا حتی غیرممکن میکند. طراحیهای جدید همچنین بهشدت به چسب متکی هستند تا بخشهای مختلف دستگاه، از باتری و نمایشگر گرفته تا قاب پشتی، در جای خود ثابت بمانند. iFixit نیز استفاده گسترده از چسب را یکی از مهمترین نقاط ضعف بسیاری از گوشیهای جدید، از جمله محصولات اپل، سامسونگ و گوگل، میداند.
چسب البته مزایایی هم دارد؛ بهویژه در افزایش استحکام ساختاری گوشی، کاهش ضخامت و بهبود مقاومت در برابر نفوذ آب. اما برخلاف پیچ، چسب تعمیرات خانگی را بسیار دشوار میکند. شرکتها نیز برای حذف باتریهای قابل تعویض و استفاده از چسب برای ثابت نگه داشتن آنها، معمولاً به دلایلی مشابه مانند طراحی باریکتر و مقاومتر و افزایش مقاومت در برابر آب اشاره میکنند.
حتی پیچهای استفادهشده در گوشیهای هوشمند نیز همیشه ساده نیستند. iFixit اشاره میکند که برخی آیفونهای جدید از چهار تا پنج نوع مختلف سرپیچ استفاده میکنند؛ موضوعی که فرایند تعمیر را پیچیدهتر میکند.
اگر هنوز حدس نزدهاید، گوشیهای تاشو نیز به دلیل طراحی پیچیده خود تعمیرپذیری دشوارتری دارند. این پیچیدگی بیشتر میتواند هزینه تعمیر را هم افزایش دهد و در نتیجه، ممکن است در بلندمدت مجبور شوید هزینه بیشتری برای نگهداری گوشی پرداخت کنید.
برخی گوشیها همچنان تعمیرپذیر هستند!
با وجود تمام این موارد، نمیتوان گفت همه گوشیهای هوشمند موجود در بازار از نظر تعمیرپذیری عملکرد ضعیفی دارند. برخی برندهای جدیدتر در حال تولید گوشیهایی با قابلیت تعمیر بالا هستند که از میان آنها میتوان به فیرفون (Fairphone) و HMD اشاره کرد.
برای مثال، فیرفون روی تعمیر و تعویض ساده قطعات در سراسر مجموعه گوشیهای خود تمرکز کرده و بیش از ۴۰ قطعه قابل تعویض آسان ارائه میدهد. مهمتر اینکه این شرکتها از طراحیهای سازگار با تعمیر استفاده میکنند و راهنماها و دستورالعملهای واضحی در اختیار کاربران قرار میدهند تا بسیاری از تعمیرات معمول را بتوان در خانه انجام داد.
اپل نیز تا حدی در همین مسیر حرکت کرده است، هرچند این شرکت با انجمنهایی که برای حق تعمیر (Right to Repair) لابی میکنند، ارتباطاتی دارد. اپل با معرفی قابلیت Repair Assistant، فرایند تعمیر و تعویض برخی قطعات را سادهتر کرده است.
برای مثال، تعمیرکاران حرفهای یا حتی خود کاربران میتوانند باتری آیفون را بدون مراجعه به اپل تعویض کنند و Repair Assistant فرایند کالیبراسیون را انجام میدهد. این قابلیت تا حدی مشکل جفتسازی قطعات (Parts Pairing) را برطرف کرده است. با این حال، همچنان امکان تعمیر یا تعویض رسمی همه قطعات در تمام مدلهای آیفون وجود ندارد.
گوشیهای جدید سامسونگ نیز در مقایسه با گذشته تا حدودی تعمیرپذیرتر شدهاند، اما همچنان به سطح تعمیرپذیری محصولات فیرفون نمیرسند.
بنابراین اگر قصد خرید یک گوشی هوشمند را دارید، بهتر است بدانید از کدام برندها یا مدلها باید دوری کنید یا دستکم پیش از خرید چه مواردی را بررسی کنید. تعمیرپذیری بهتر فقط باعث کاهش هزینههای تعمیر نمیشود؛ بلکه عمر مفید گوشی را نیز افزایش میدهد و همزمان به کاهش زبالههای الکترونیکی (E-waste) کمک میکند؛ مشکلی که جهان امروز با آن دستوپنجه نرم میکند.
منبع: Slashgear
