با باریکتر و سبکتر شدن گجتهای هوشمند، یکی از جنبههای کلیدی آنها در حال نادیده گرفته شدن است: قابلیت تعمیرپذیری! بهطور کلی، قابلیت تعمیر محصولات مصرفی طی چند سال گذشته افت کرده و نمونههای زیادی برای این موضوع وجود دارد. ما دیدهایم که بسیاری از شرکتهای فناوری باتریهای قابل تعویض توسط کاربر را به نفع باتریهای داخلی که تعویض آسانی ندارند کنار گذاشتهاند و قطعات دیگری مانند حافظه رم و حافظه داخلی (ذخیرهسازی) روی مادربورد لحیم میشوند. بسیاری از محصولات محبوب بهگونهای طراحی شدهاند که تعمیر آنها سخت، گران یا عملاً غیرممکن باشد.
برای مصرفکنندگان، این مسئله به معنای طول عمر کوتاهتر گجتها، هزینههای بالاتر تعویض و تولید زبالههای الکترونیکی بیشتر است. در نتیجه، بحثها حول قابلیت تعمیر گجتها در چند سال گذشته با هدایت جنبش «حق تعمیر» (Right-to-Repair) اوج گرفته است. وبسایت iFixit به خاطر کالبدشکافیهای دقیق و امتیازهای تعمیرپذیریاش شناخته میشود؛ امتیازهایی که نشان میدهند باز کردن، عیبیابی و سرهم کردن مجدد یک گجت چقدر آسان است. امتیازهای این سایت اغلب نشان میدهند که کار روی گجتهای شیک روزمره تا چه حد سخت یا آسان است.
در ادامه نگاهی میاندازیم به پنج گجت محبوب که در تستهای iFixit کمترین امتیاز تعمیرپذیری (بین ۰ تا ۳ از ۱۰) را دریافت کردهاند. اگر قصد خرید گجتهای مختلف را دارید و قابلیت تعمیر برایتان مهم است، بهتر است از این ۵ دستگاه دوری کنید، چرا که تعمیر آنها بسیار دشوار ارزیابی شده است. با اِروتِک همراه باشید.
ایرپاد ۴ اپل (Apple AirPods 4)
امتیاز تعمیرپذیری iFixit برای ایرپاد ۴ نشان میدهد که این هندزفری جزو سختترین گجتها برای تعمیر است. با امتیاز ۰ از ۱۰، باز کردن و رفع مشکلات احتمالی ایرپاد ۴ یک نبرد نابرابر است، چرا که اپل هیچ کاری برای آسانتر شدن تعمیر آن انجام نداده است. چالشها از همان ابتدا و هنگام تلاش برای دسترسی به قطعات داخلی شروع میشوند؛ iFixit میگوید باز کردن ایرپادها بسیار سخت است و این کار احتمالاً باعث آسیب دیدن یا تخریب بدنه میشود.
اگر موفق شوید بدون آسیب وارد بخش داخلی شوید، باز هم با مانع تعویض قطعات مواجه خواهید شد. طبق اعلام این سایت، ایرپاد ۴ هیچ قطعه قابل تعویضی ندارد. حتی باتریهای آن نیز لحیم شدهاند که تعویضشان را دشوار میکند. کیس شارژ ایرپاد نیز دستکم از این نظر ندارد و اپل از چسب اپوکسی برای مهروموم کردن آن استفاده کرده است.
به گفته iFixit، تعویض باتری یا درگاه USB-C (دو قطعهای که احتمال تعویض آنها از همه بیشتر است) فرآیندی تخریبکننده دارد. موضوع زمانی بدتر میشود که بدانیم اپل هرگز هیچ دفترچه راهنما یا قطعه رسمی برای تعمیر شخصی ایرپاد ۴ ارائه نکرده است!
کتابخوان کوبو سیج (Kobo Sage)
کتابخوان Kobo Sage هنگام عرضه از برخی جهات نسبت به آمازون کیندل برتری داشت، اما نقطه تاریک این دستگاه، قابلیت تعمیرپذیری آن است. طبق کالبدشکافی iFixit، این کتابخوان الکترونیکی امتیاز ۰ از ۱۰ (پایینترین امتیاز در مقیاس iFixit) را دریافت کرده که آن را به یکی از بدترین محصولات از نظر تعمیر تبدیل میکند. این سایت هیچ اقدامی از سوی کوبو برای تسهیل تعمیر پیدا نکرد.
دلایل متعددی باعث این امتیاز صفر شدهاند:
- عدم ارائه دفترچه راهنمای تعمیر برای کاربران.
- عدم عرضه قطعات یدکی رسمی توسط شرکت.
- باز کردن دستگاه بسیار سخت است و به احتمال زیاد باعث آسیب به آن میشود.
پس از باز کردن، متوجه میشوید که قطعات کلیدی به مادربورد لحیم شدهاند. برای مثال، باتری که یک قطعه مصرفی است و معمولاً پس از مدتی نیاز به تعویض دارد، به مادربورد لحیم شده و علاوه بر آن با چسبی قوی محکم شده است. دکمههای ورق زدن و درگاه USB-C لحیمشده نیز آسیب شدیدی به امتیاز تعمیرپذیری Kobo Sage زدهاند.
مکبوک پرو ۱۴ اینچی (M5, 2025)
سری مکبوک پرو اپل به عملکرد بالا معروف است، اما مدل ۱۴ اینچی ۲۰۲۵ با تراشه M5 وضعیت خوبی از نظر تعمیرپذیری ندارد. این لپتاپ امتیاز ۴ از ۱۰ را کسب کرده است. تنها نقاط مثبت آن امکان تعویض باتری (البته نه بهسادگی)، درگاههای ماژولار تاندربولت (که البته زیر مادربورد دفن شدهاند) و ارائه دفترچه راهنما و قطعات تعویضی توسط اپل است.
با این حال، موانع زیادی کار روی این مکبوک را سخت میکند:
- برای تعویض قطعه سادهای مثل باتری، باید یک فرآیند خستهکننده ۳۵ مرحلهای را طی کنید.
- برای باز کردن بدنه، ۸ پیچ با سری اختصاصی P5 Pentalobe وجود دارد که به پیچگوشتیهای خاص نیاز دارد.
- پس از باز کردن پیچها، باید گیرههای کشویی را آزاد کرده و کابلهای ظریف متعددی (مانند کابل تاچپد و باتری) را جدا کنید.
- کیبورد دستگاه پرچشده است و حافظه ذخیرهسازی نیز لحیم شده؛ بنابراین ارتقا یا تعویض آنها عملاً غیرممکن یا بسیار سخت است.
آیپد ایر ۶ (iPad Air 6)
یکی دیگر از محصولات محبوب اپل که امتیاز پایینی دریافت کرده، آیپد ایر ۶ (عرضهشده در سال ۲۰۲۴) است که امتیاز ۳ از ۱۰ را از iFixit دریافت کرد. بزرگترین مانع در تعمیر آیپد ایر ۶ این است که تنها راه دسترسی به قطعات داخلی، برداشتن صفحه نمایش است. بنابراین قبل از تعویض هر قطعهای (از باتری گرفته تا ماژول دوربین)، ابتدا باید نمایشگر ظریف آن را جدا کنید که به دلیل استفاده از چسب زیاد، نیاز به تلاش و دقت فراوانی دارد.
علاوه بر این، اپل دفترچه راهنمای تعمیر شخصی و قطعات تعویضی رسمی برای این تبلت ارائه نمیدهد. همچنین iFixit اشاره میکند که خارج کردن باتری بسیار سخت است، زیرا مادربورد روی آن چسبانده شده و کانکتورهای ظریفی در مسیر آن قرار دارند. (مدلهای قبلی مانند آیپد پرو ۱۱ اینچی ۲۰۱۸ نیز امتیاز ۳ گرفته بودند که نشان میدهد اپل راه درازی برای آسانسازی تعمیر تبلتهایش دارد).
گوشی ناتینگ فون ۳ (Nothing Phone 3)
گوشی Nothing Phone 3 با وجود ویژگیهای مثبتش، در بخش تعمیرپذیری ناامیدکننده ظاهر شده و امتیاز ۳ از ۱۰ را از iFixit دریافت کرده است—امتیازی که حتا کمی بدتر از آیفون ۱۴ پرو است!
دلایل سختی تعمیر این گوشی عبارتند از:
- عدم ارائه قطعات تعویضی یا دفترچه راهنمای تعمیر توسط شرکت ناتینگ.
- تعویض صفحه نمایش بسیار دشوار است و iFixit آن را یکی از سختترین نمونههایی دانسته که تاکنون با آن مواجه شده است.
- ظاهر فریبنده: پنل پشتی شفاف گوشی تمام پیچها را نشان میدهد و این تصور غلط را ایجاد میکند که باز کردن آن راحت است. اما در واقع ابتدا باید پنل شیشهای پشتی که با چسب محکم شده را جدا کنید.
- پیچهای مخفی: شرکت ناتینگ برای پنهان کردن برخی پیچها از برچسبهای تزئینی ظریفی استفاده کرده است که پس از باز شدن، چسباندن مجدد آنها تقریباً غیرممکن است. به همین دلیل، باز کردن دستگاه از نظر ظاهری مخرب خواهد بود.
منبع: Slashgear
