چرا برخی مغزها شب‌ها «خاموش» نمی‌شوند؟!

دانشمندان استرالیایی شواهد محکمی یافته‌اند که نشان می‌دهد بی‌خوابی مزمن ممکن است ریشه در اختلالات چرخه ۲۴ ساعته فعالیت ذهنی مغز داشته باشد. این یافته‌ها توضیح می‌دهند که چرا برخی افراد، حتی زمانی که از نظر جسمی کاملاً خسته هستند، به سختی می‌توانند ذهن خود را در شب «خاموش» کنند.

در مطالعه‌ای که در مجله Sleep Medicine منتشر شده، محققان دانشگاه استرالیای جنوبی (UniSA) چگونگی اوج و فرود الگوهای فکری را در طول شبانه‌روز در افراد مبتلا به بی‌خوابی طولانی‌مدت، در مقایسه با افراد دارای خواب سالم، ردیابی کردند. این اولین مطالعه‌ای است که ریتم‌های شناختی روزانه را به این شیوه ترسیم می‌کند.

بی‌خوابی تقریباً ۱۰ درصد از کل جمعیت و تا یک‌سوم از افراد مسن را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بسیاری از مبتلایان، ذهن خود را در شب «بیش از حد فعال» یا در حال «هجوم مداوم افکار» توصیف می‌کنند.

اگرچه این هوشیاری ذهنی شبانه اغلب به عنوان «بیش‌انگیختگی شناختی» شناخته شده است، اما علت اصلی آن تا پیش از این نامشخص بود. محققان بر آن شدند تا آزمایش کنند که آیا دشواری در آرام کردن ذهن در شب (که ویژگی اصلی بی‌خوابی است) با ناهنجاری‌ها در ریتم‌های شبانه‌روزی یا همان سیستم زمان‌بندی داخلی بدن مرتبط است یا خیر.

حذف عوامل محیطی برای آشکار شدن ساعت داخلی

برای بررسی این موضوع، تیم تحقیق یک آزمایش آزمایشگاهی تحت کنترل دقیق با حضور ۳۲ فرد مسن (۱۶ نفر مبتلا به بی‌خوابی و ۱۶ نفر بدون مشکل خواب) انجام دادند. شرکت‌کنندگان به مدت ۲۴ ساعت در حالی‌که در تخت بیدار بودند، تحت نظارت قرار گرفتند. محققان با حذف نشانه‌های زمانی بیرونی (مانند ساعت) و روتین‌های روزانه، توانستند صرفاً بر ریتم داخلی و طبیعی مغز تمرکز کنند.

داوطلبان در محیطی با نور کم و با کنترل دقیق میزان غذا و سطح فعالیت حضور داشتند. آن‌ها هر ساعت چک‌لیست‌های دقیقی را پر می‌کردند که در آن لحن، کیفیت و میزان کنترل‌پذیری افکارشان را توصیف می‌کردند؛ این کار به محققان اجازه داد تا نحوه تغییر فعالیت ذهنی را در طول شبانه‌روز ترسیم کنند.

نتایج نشان داد که هر دو گروه (افراد سالم و مبتلا به بی‌خوابی) الگوهای شبانه‌روزی واضحی در فعالیت ذهنی داشتند که اوج آن در بعدازظهر و کمترین میزان آن در اوایل صبح بود. با این حال، چندین تفاوت کلیدی در گروه مبتلا به بی‌خوابی ظاهر شد.

پروفسور کورت لوشینگتون، سرپرست این تحقیق، می‌گوید:

برخلاف افراد خوش‌خواب که وضعیت ذهنی‌شان به طور قابل پیش‌بینی از حل مسئله در روز به “رهاسازی ذهنی” در شب تغییر می‌کرد، افراد مبتلا به بی‌خوابی نتوانستند به همان قدرت سطح فعالیت ذهنی خود را کاهش دهند.

او می‌افزاید:

الگوهای فکری آن‌ها در ساعات شب (زمانی که مغز باید آرام شود) همچنان شبیه به وضعیت زمان روز باقی می‌ماند.

همچنین، اوج فعالیت شناختی آن‌ها حدود ۶.۵ ساعت تأخیر داشت؛ این موضوع نشان می‌دهد که ساعت داخلی بدن آن‌ها ممکن است مغز را به تفکر هوشیارانه تا اواخر شب ترغیب کند.

وقتی رهاسازی ذهنی به تأخیر می‌افتد!

پروفسور لوشینگتون می‌گوید:

خواب فقط بستن چشم‌ها نیست، بلکه به معنای جدا شدن مغز از تفکرات هدف‌مند و درگیری‌های عاطفی است. مطالعه ما نشان می‌دهد که در بی‌خوابی، این فرآیند رهاسازی تضعیف شده و با تأخیر انجام می‌شود که احتمالاً ناشی از ناهنجاری‌های ریتم شبانه‌روزی است. این یعنی مغز سیگنال‌های قوی برای “خاموش شدن” در شب دریافت نمی‌کند.

پروفسور جیل دوریان، یکی دیگر از نویسندگان این مطالعه، معتقد است که این یافته‌ها راه را برای درمان‌های جدید، مانند مداخله‌هایی که ریتم‌های شبانه‌روزی را تقویت می‌کنند، هموار می‌کند.

دوریان می‌گوید:

این درمان‌ها شامل قرارگیری در معرض نور در زمان‌های مشخص و داشتن روتین‌های روزانه منظم است که می‌تواند تغییرات طبیعی روز و شب در الگوهای فکری را بازیابی کند. همچنین تمرین “ذهن‌آگاهی” (Mindfulness) می‌تواند به آرام کردن ذهن در شب کمک کند.

محققان می‌گویند درمان‌های فعلی اغلب بر استراتژی‌های رفتاری تمرکز دارند، اما این یافته‌ها پیشنهاد می‌دهند که رویکردهای شخصی‌سازی‌شده برای اصلاح عوامل شبانه‌روزی و شناختی، می‌تواند راه حل موثری برای این بیماران باشد.

منبع: Scitechdaily