یک مطالعهای نشان میدهد که ایجاد بادشکنهای درختی در زمینهای کشاورزی مرطوب ژاپن، اگرچه باعث تقویت جمعیت پرندگان حاشیهزی میشود، اما جمعیت گونههای علفزار را تا حدود ۷۴ درصد کاهش میدهد؛ جمعیتی که تنها در فاصله یک کیلومتری از این درختان دوباره بهبود مییابد. این موضوع نشاندهنده یک «بدهبستان» (Trade-off) حفاظتی است که باید جدی گرفته شود.
بررسی تأثیر بادشکنها بر جوامع پرندگان
تیمی از پژوهشگران به بررسی این موضوع پرداختند که بادشکنهای درختی چگونه به جوامع پرندگان در چشمانداز تالابهای کشاورزی سواحل غربی مرکز ژاپن شکل میدهند. بادشکنها ردیفهایی از درختان هستند که برای جلوگیری از وزش باد کاشته میشوند، اما این مطالعه که در مجله مدیریت محیطزیست (Journal of Environmental Management) منتشر شده، نشان میدهد که این درختان لزوماً باعث افزایش تنوع پرندگان در این محیطها نمیشوند.
در سیاستهای کشاورزی-محیطزیستی، کاشت درخت و بازسازی پرچینها به عنوان راهکاری برای تقویت تنوع زیستی ترویج میشود. تصور بر این است که این پوششهای درختی با فراهم کردن محل آشیانهسازی و منابع غذایی به حیات وحش کمک میکنند. با این حال، بیشتر تحقیقاتی که از این ایده حمایت میکنند در مزارع و علفزارهای اروپا و آمریکای شمالی انجام شدهاند و اطلاعات بسیار کمی درباره اثرات آنها در سیستمهای کشاورزی مرطوب مانند شالیزارهای برنج وجود دارد؛ شالیزارهایی که بخش بزرگی از آسیا را پوشانده و زیستگاه حیاتی برای گونههای وابسته به تالاب محسوب میشوند.
تضاد منافع در زیستگاههای باز
«ماسومی هیسانو»، استادیار دانشگاه هیروشیما و نویسنده اصلی مطالعه، میگوید:
پرسش اصلی ما این است: آیا بادشکنها به یک اندازه به نفع همه پرندگان مزارع هستند، یا با ایجاد محدودیت برای گونههایی که به فضاهای باز وابستهاند، نوعی توازن منفی ایجاد میکنند؟
این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تالابهای کشاورزی نقشی دوگانه دارند: آنها هم غذا تولید میکنند و هم زیستگاه جایگزینی برای پرندگان مهاجر هستند. اگر کاشت درخت باعث شود مزارع باز دیگر برای پرندگان علفزار و تالاب مناسب نباشند، اقدامات حفاظتیِ «خوشنیت» ممکن است ناخواسته به همان تنوع زیستی که قصد حمایت از آن را دارند، آسیب بزنند.
بادشکنها؛ دیوارهای اکولوژیک
محققان روی مزارع اطراف دریاچه «کاهوکواگاتا» در مرکز ژاپن تمرکز کردند که شامل شالیزار، مزارع نیلوفر آبی و چراگاه است. نتایج نشان داد:
- بادشکنها از پرندگان بوتهزی حمایت میکنند اما فراوانی گونههای علفزار را به شدت کاهش میدهند.
- تعداد پرندگان علفزار در سایتهای مجاور بادشکنها، ۷۰ درصد کمتر از مناطق باز در فاصله یک کیلومتری بود.
هیسانو میگوید:
بادشکنها مانند دیوارهای اکولوژیک عمل میکنند. آنها برای برخی گونهها زیستگاه میسازند، اما برای پرندگانی که در زمینهای باز تغذیه و آشیانهسازی میکنند، فضا را کوچک کرده و آنها را بیشتر در معرض شکارچیان قرار میدهند.
ضرورت طراحی هوشمندانه فضای سبز
تیم تحقیق تأکید میکند که مسئله «خوب» یا «بد» بودن درختان نیست، بلکه طراحی فضایی و محل قرارگیری آنها اهمیت دارد. مدیریت مزارع باید بین پیچیدگی ساختاری (درختان) و نیازهای اکولوژیک گونههای فضای باز تعادل برقرار کند.
هدف نهایی این پژوهشگران، کمک به طراحی سیاستهای مبتنی بر شواهد است تا به جای ترویج یک نسخه واحد (مثل کاشت درخت در همه جا)، از برنامهریزیهایی حمایت شود که ترکیبی بهینه از فضاهای باز و پوشش درختی را ارائه میدهند. به این ترتیب، تالابهای کشاورزی میتوانند هم برای انسانها محصول تولید کنند و هم زیستگاهی حیاتی برای حیات وحش باقی بمانند.
منبع: Scitechdaily
