این گران‌ترین شیء ساخته دست بشر در تمام تاریخ است!

هنگامی که اشیاء فوق‌العاده گران قیمت را تصور می‌کنیم، اولین چیزهایی که به ذهن می‌آیند معمولاً نقاشی‌های یک استاد قرون وسطایی، یک سوپرقایق تفریحی، یا یک خودروی منحصر‌به‌فرد هستند. اما واقعاً کدام شی گران‌ترین چیزی است که بشریت تاکنون ساخته است؟! با اِروتِک همراه باشید.

در حقیق گران‌ترین شی ساخت بشر روی زمین نیست، بلکه در آسمان‌ها شناور است. ما در مورد شیئی صحبت می‌کنیم که مسلماً بهترین نمونه همکاری چند ملیتی در عصر مدرن است و به عنوان ستونی برای تلاش بشر برای تبدیل شدن به یک گونه بین‌سیاره‌ای عمل کرده است. به ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) سلام کنید؛ یک شگفتی فنی که رکورد جهانی گینس را نیز به عنوان گران‌ترین شیء ساخته دست بشر در تاریخ در اختیار دارد. در سال ۲۰۳۰، این ایستگاه شناور عظیم بازنشسته خواهد شد. کل سازه به قدری پیچیده و عظیم است که مأموریت از کار انداختن آن تقریباً یک میلیارد دلار هزینه خواهد داشت.

هزینه واقعی ساخت چقدر بود؟

آژانس فضایی اروپا (ESA)، که از آغاز پروژه یکی از اعضای اصلی آن بوده است، هزینه را حدود ۱۰۰ میلیارد یورو (تقریباً ۱۱۷ میلیارد دلار) برآورد می‌کند. اما بر اساس برآوردهای دیگر، ظاهراً توسعه و ساخت این ایستگاه فضایی ۱۵۰ میلیارد دلار هزینه در بر داشته است. طبق آخرین داده‌های جمع‌آوری‌شده توسط صندوق بین‌المللی پول (IMF)، این مبلغ بیش از تولید ناخالص داخلی سالانه بسیاری از کشورها در اروپا، آسیا و آفریقا است.

علاوه بر هزینه سرسام‌آور ساخت، بر اساس یک ممیزی در سال ۲۰۲۱، ناسا در حال حاضر هر سال سه میلیارد دلار برای هزینه‌های عملیاتی و نگهداری مصرف می‌کند، در حالی‌که هزینه خالص این پروژه نزدیک به چهار میلیارد دلار است و بین کشورهای شریک که در آن سهم دارند، تقسیم می‌شود. طبق اعلام دفتر برنامه ISS، هزینه‌های عملیاتی سالانه تا زمان از کار افتادن تدریجی ایستگاه، در سطح “ثابت” ۳.۲ میلیارد دلار در سال باقی خواهد ماند.

داستانی از افزایش‌های بیش از حد هزینه

اولین گروه اعزامی که در ایستگاه فضایی ساکن شد، در اواخر سال ۲۰۰۰ به آنجا رسید. اما این سفر بدون مشکلات خود نبود. بودجه نجومی یکی از بزرگترین نگرانی‌ها بود. هزینه اولیه پروژه که به کنگره اعلام شده بود، تنها ۸ میلیارد دلار بود، اما تا سال ۱۹۹۰، برآوردها قبلاً از ۱۲۰ میلیارد دلار فراتر رفته بود. روزنامه نیویورک تایمز با استناد به صحبت‌های کارشناسان، این مورد را به عنوان “یک نمونه مطالعاتی در تشدید هزینه‌ها” توصیف کرد. طی یک جلسه استماع در مجلس نمایندگان ایالات متحده در سال ۲۰۰۱، فاش شد که قرار بود سهم ایالات متحده از ISS تا سال ۱۹۹۳، ۱۷.۴ میلیارد دلار هزینه داشته باشد، اما تا سال ۱۹۹۸ به ۲۱.۳ میلیارد دلار افزایش یافت و در طول سال‌ها باز هم متورم‌تر شد.

یکی از مقصران اصلی، تکرارها یا به قول مارسیا اس. اسمیت، عضو سرویس تحقیقات کنگره در آن جلسه استماع، “طراحی مجدد پس از طراحی مجدد” بود. طراحی‌های مجدد به معنای اصلاح شدید یا کنار گذاشتن کارهای قبلی، مهندسی مجدد و هزینه‌های اضافی ادغام و آزمایش بود. این جلسه همچنین مجموعه‌ای از مشکلات را برجسته کرد، مانند به تعویق افتادن برنامه‌ها (که با تورم، افزایش هزینه‌های نیروی کار و مواد تشدید شد)، منسوخ شدن سخت‌افزار در اواسط پروژه، دست کم گرفتن پیچیدگی وظایفی مانند سیستم‌های پشتیبانی حیات، خرابی‌های سخت‌افزاری و عدم تحقق اهداف سهم روسیه به دلیل کمبود بودجه و نقص فنی.

عدم وجود ممیزی‌های مستقل سالانه اجباری و برآوردهای ضعیف هزینه‌های چرخه عمر نیز به افزایش میلیاردها دلار هزینه بیش از حد کمک کرد. نکته قابل توجه اینکه، برآوردهای هزینه شامل قیمت پرتاب‌ها نمی‌شد. در زمان جلسه استماع، فاش شد که هزینه‌های برآوردشده شامل مأموریت‌های پرتاب نمی‌شود، که بیش از ۷۰ مورد از آن‌ها هنوز برای رسیدن به مرحله تکمیل مونتاژ ایستگاه مورد نیاز بود. همچنین حقوق و دستمزدهای عملیاتی از هزینه‌ها مستثنی بودند. مأموریت‌های پرتاب به‌خودیِ‌خود بسیار گران هستند؛ در سال ۲۰۰۶، ناسا برای هر صندلی سفر به ایستگاه فضایی، ۲۱.۸ میلیون دلار پرداخت می‌کرد.

تاریخچه مختصر و چشم‌انداز هزینه

در سال ۱۹۷۲، رئیس جمهور نیکسون برنامه شاتل فضایی را تأیید کرد و پس از موفقیت ایستگاه فضایی اسکای‌لب (Skylab) که بر اساس زیرساخت آپولو ساخته شده بود، برنامه‌ریزی برای ISS آغاز شد. این در ژانویه ۱۹۸۴ بود که برنامه‌های ساخت یک ایستگاه مداری شناور و قابل سکونت رسماً شروع شد. ساخت و ساز در مدار در سال ۱۹۹۸ آغاز شد و دو سال بعد، انسان‌ها یک فضای زندگی دائمی در ایستگاه پیدا کردند. امضای توافقنامه بین‌دولتی (IGA) در سال ۱۹۹۸ یک لحظه محوری بود و ظرف یک سال، ساخت و ساز در مدار به مرحله اجرا درآمد.

این ایستگاه به عنوان یک پروژه مشترک بین ایالات متحده، ژاپن، کانادا، روسیه و ۱۱ کشور عضو آن زمان ESA آغاز شد. جالب اینجاست که برخی از شرکا نیز در افزایش هزینه‌های ایستگاه فضایی نقش داشتند. یک گزارش GAO در سال ۲۰۰۲ اشاره کرد که چگونه وسایل نقلیه سایوز روسیه استانداردهای کیفیت را رعایت نمی‌کردند و ناسا را مجبور کردند تا ۱.۵ میلیارد دلار برای ساخت یک وسیله نقلیه بازگشت خدمه هزینه کند. علاوه بر این، هر ماه تأخیر در برنامه، ۱۰۰ میلیون دلار هزینه اضافی به همراه داشت. شرکت اسپیس‌ایکس (SpaceX)، که به تنهایی هزینه مأموریت‌های فضایی را کاهش داده است، همچنین شرکتی خواهد بود که ایستگاه فضایی را با هزینه‌ای نزدیک به یک میلیارد دلار برچیده خواهد کرد.

در تالار مشاهیر هزینه‌های فراتر از ایستگاه فضایی، کارخانه گاز گورگون (Gorgon) شرکت شورون با ارزش تخمینی ۵۴ میلیارد دلار و رآکتور هسته‌ای هینکل پوینت سی (Hinkley Point C) بریتانیا با هزینه تخمینی ۴۳ میلیارد دلار قرار دارند. طبق گفته ایلان ماسک، مجموعه ماهواره‌ای استارلینک (Starlink) سرمایه‌گذاری‌ای در حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار به همراه داشته است.

منبع: Slashgear