یک یادگار مهم کامپیوتری که تصور می‌شد برای همیشه از بین رفته، پیدا شد!

وقتی به کشفیات تاریخی مهم فکر می‌کنیم، بسیاری از ما احتمالاً یاد یافته‌های باستان‌شناسی بزرگ می‌افتیم، مانند کشف دو شهر کوهستانی با کمک LiDAR در ازبکستان در سال ۲۰۲۴. با این حال، تاریخ کامپیوترها به این معنا است که ممکن است آثار مهم محاسباتی در جاهای معمولی — مانند کمد ذخیره‌سازی یک دانشگاه — پیدا شوند. اما این یادگار مهم کامپیوتری که تصور می‌شد برای همیشه از بین رفته، چیست و در کجا پیدا شده است؟! با اِروتِک همراه باشید.

دقیقاً چنین اتفاقی در جولای ۲۰۲۵ رخ داد، زمانی‌که کارکنان دانشگاه یوتا هنگام پاکسازی یک اتاق انباری، یک کلاف نوار مغناطیسی پیدا کردند. در خودِ این موضوع چیز چندان هیجان‌انگیزی نیست، اما چیزی که توجه آن‌ها را جلب کرد برچسب روی نوار بود که نشان می‌داد محتویات آن نسخه‌ای از یونیکس نسخه ۴ (Unix V4) متعلق به آزمایشگاه‌های Bell Labs است. اولین اعلامیه بزرگ درباره این کشف توسط رابرت ریچی، استاد پژوهش در مدرسه محاسبات Kahlert دانشگاه منتشر شد که در نوامبر ۲۰۲۵ در Mastodon آن را به اشتراک گذاشت و همان‌طور که انتظار می‌رفت واکنش قابل‌توجهی ایجاد کرد.

البته یک برچسب همه‌ی داستان را نمی‌گوید و این کشف اگر نوار واقعاً نسخه‌ای از سیستم‌عامل را در خود نداشت بی‌نتیجه می‌ماند. خوشبختانه، فرایند بازیابی نشان داد که نوار واقعاً نسخه‌ای از Unix V4 را در خود دارد — که اهمیت زیادی دارد چون گفته می‌شود نسخه‌های دیگری از آن وجود ندارند! نه‌تنها این، بلکه نوار کد منبع و هسته (kernel) این نسخه را نیز شامل بود، که آن را به یافته‌ای حتی ارزشمندتر تبدیل می‌کند.

چرا Unix نسخه 4 مهم است؟

یافتن تنها نسخه شناخته‌شده‌ از یک سیستم‌عامل به خودی خود خبر بزرگی است، اما Unix V4 به دلایل دیگری نیز اهمیت دارد. این نسخه از Unix اولین نسخه‌ای بود که عمدتاً با زبان برنامه‌نویسی C نوشته شد. این موضوع گامی اساسی در امکان‌پذیر کردن اجرای این سیستم‌عامل بر روی کامپیوترهای دیگر غیر از PDP-11 بود — سخت‌افزاری که این سیستم در ابتدا برای آن طراحی شده بود.

علاوه بر این، سیستم‌عامل‌های مدرن مانند Linux و macOS می‌توانند ریشه‌های خود را تا Unix دنبال کنند، همان‌طور که رابرت ریچی در بیانیه مطبوعاتی دانشگاه یوتا اشاره کرده:

سیستم‌عامل Unix … پیش‌گام سیستم‌عامل‌هایی است که امروزه رایانه‌ها، گوشی‌های هوشمند و سرورهای ما را تغذیه می‌کنند.

ریچی همچنین اشاره کرد که نسخه‌های زنده‌ مانده از یونیکس قدیمی به‌ویژه نادر هستند، زیرا «بسیاری از نسخه‌های اولیه فقط به تعداد محدود به چند دانشگاه و مؤسسه تحقیقاتی ارسال شدند.» بنابراین، داشتن یک نسخه کاری از Unix V4 نه فقط برای ارزش تاریخی یا نایاب بودنش باارزش است، بلکه به این معناست که یک گام مهم در توسعه کامپیوترهایی که امروز می‌شناسیم حفظ شده است.

فرایند بازیابی این نوار توسط آل کاسو از موزه تاریخ کامپیوتر (Computer History Museum) هدایت شد. کاسو از برنامه‌ای به نام readtape — نوشته‌شده توسط لن شاستک از همین موزه — برای ثبت داده‌های خام آنالوگ نوار استفاده کرد، که سپس به داده‌های دیجیتال تبدیل شد. پس از تصحیح خطا، موزه این داده‌ها را در archive.org بارگذاری کرد، که به علاقه‌مندان تاریخ کامپیوتر امکان می‌دهد این نسخه اولیه سیستم‌عامل را بررسی کنند.

با توجه به این که Linux اکنون به‌عنوان جایگزینی قدرتمند برای ویندوز 11 شناخته می‌شود، می‌توان گفت که این کشف در زمان بسیار مناسب رخ داده است و به حفظ بقایای میراثی کمک می‌کند که بر مسیر توسعه فناوری‌های مدرن تأثیر گذاشته است.

منبع: Slashgear