۵ اختراع فناورانه‌ی پیشگام که دهه‌ی ۸۰ میلادی را تعریف کردند!

دهه‌ی ۱۹۸۰ برای همیشه در فرهنگ عامه به عنوان دوران دیجیتالی شدن ابتدایی جاودانه شده است، با انقلاب‌های فناورانه‌ای که همه چیز را از قلب مصنوعی گرفته تا شاتل فضایی در بر می‌گرفت. شروع عصر دیجیتال تقریباً در تمام جنبه‌های زندگی روزمره نفوذ کرد و بر هنر، سیاست و موارد دیگر تأثیر گذاشت. در واقع، اغراق نیست اگر بگوییم دهه‌ی ۱۹۸۰ یکی از تأثیرگذارترین دهه‌های تاریخ معاصر بوده است، که بخش عمده‌ی آن به دلیل چندین نوآوری کلیدی و پیشرفت فناورانه‌ای است که در نهایت زیربنای جهانی را که امروز می‌شناسیم، بنا نهاد.

با توجه به اینکه دهه‌ی ۱۹۸۰ در بسیاری از زمینه‌ها تقریباً مترادف با فناوری دیجیتال است، دشوار است که دقیقاً مشخص کنیم کدام یک از آن‌ها بیشترین تأثیر را داشته است. برای مثال، ظهور شبکه‌ی MTV بعدها به افزایش برنامه‌های تلویزیونی واقعیت‌محور مانند “آزبورن‌ها” (The Osbournes) در دهه‌ی ۲۰۰۰ منجر شد. سپس محبوبیت اختراعات اولیه‌ای مانند کنسول بازی ویدیویی (که اولین بار در سال ۱۹۷۲ با مگناوکس ادیسه توسعه یافت) را داریم. همچنین پیشرفت‌های پزشکی وجود دارند که شاید به آسانی به ذهن خطور نکنند – اثرانگشت DNA و قلب مصنوعی همگی در دهه‌ی ۱۹۸۰ معرفی شدند. و این‌ها شامل وسایل عجیب و غریب نمی‌شود – البته که دهه‌ی ۸۰ بود و ابزارهای عجیب زیادی در آن دهه فروخته شد.

در این مقاله، ما به پنج مورد از تأثیرگذارترین فناوری‌های دهه‌ی ۱۹۸۰ نگاه می‌کنیم که همچنان زندگی روزمره‌ی ما را شکل می‌دهند. این امر به معنای نادیده گرفتن هیچ نوآوری دیگری نیست، به ویژه آن‌هایی که فناوری‌های علمی و پزشکی را متحول کردند – متأسفانه (یا شاید خوشبختانه)، تعداد زیاد و وزن تأثیر آن‌ها برای خلاصه شدن بسیار فراتر از حد است. بیایید برخی از نمادین‌ترین این پیشرفت‌ها را از یک دوره‌ی تاریخی به همان اندازه نمادین برای انسان بررسی کنیم. با اِروتِک همراه باشید.

۱. کامپیوتر شخصی مکینتاش (Macintosh)

تصور دنیایی بدون کامپیوتر و نوآوری‌هایی که به همراه داشت، برای بسیاری از افرادی که امروز زنده هستند، دشوار است. و همه چیز در ژانویه‌ی ۱۹۸۴ آغاز شد، زمانی که استیو جابز با معرفی عمومی مکینتاش، نام خود را در تاریخ ثبت کرد. اگرچه مشخصات آن شاید با استانداردهای امروزی چندان چشمگیر نباشد (اولین مکینتاش دارای حافظه‌ی رم فوق‌العاده‌ی ۱۲۸ کیلوبایتی بود)، با این حال برای همیشه نحوه‌ی تفسیر و ذخیره‌ی اطلاعات توسط بشر را تغییر داد. این به دلیل چند عامل بود که دقیقاً در کنار مکینتاش عرضه شدند: یعنی رابط کاربری گرافیکی مدرن (GUI) و طراحی ارگونومیک سنتی ماوس و صفحه‌کلید.

اگر راحتی یک کامپیوتر با اندازه‌ی شخصی را برای لحظه‌ای کنار بگذاریم، این واقعیت که اکنون می‌توانستید به یک صفحه نگاه کنید و با ماوس در آن پیمایش کنید، در آن زمان چیزی جز یک انقلاب نبود. البته، این اولین کامپیوتر شخصی نبود؛ آن عنوان متعلق به کنباک-۱ (Kenbak-1) است که در سال ۱۹۷۱ معرفی شد. سپس پردازنده‌های کلمه‌ی دیجیتال و کامپیوترهای شخصی مجزا با صفحه‌کلید و رابط‌های مانیتور جداگانه وجود داشتند، مانند سینکلر ZX اسپکتروم (Sinclair ZX Spectrum)، یکی از پرفروش‌ترین کامپیوترهای تاریخ.

کاری که مکینتاش انجام داد این بود که همه‌ی این نوآوری‌ها را در یک محفظه‌ی واحد با یک مانیتور و درایو فلاپی دیسک بسته‌بندی کرد، سپس ابزاری برای دسترسی کاربر به داده‌ها از طریق ماوس فراهم نمود. با توجه به اینکه اینترنت در شرف ظهور بود، این کار عملاً مانند مونتاژ اولین خودرو با سه پدال و اهرم دنده‌ی سنتی بود قبل از اینکه پمپ بنزین‌ها را اختراع کنیم. دنیای دیجیتال ما بدون ارگونومی سنتی ماوس و صفحه‌کلید چگونه به نظر می‌رسید؟ فکر کردن به آن تقریباً غیرممکن است، و همه‌ی این‌ها به دلیل این فرمت محبوب است. با این حال، به عنوان یک نسخه‌ی تکراری به جای یک اختراع مستقیم، باید به پیشگامان فناوری کامپیوتر دیجیتال نیز اعتبار داده شود.

۲. تلفن همراه موتورولا دایانَتَک (DynaTAC)

شکست دادن کامپیوتر شخصی از نظر فناوری دهه‌ی ۱۹۸۰ که مسیر تاریخ مدرن را شکل داد، دشوار است، اما تلفن‌های همراه اگر وجود داشته باشند، احتمالاً یکی از نامزدهای اصلی هستند. در گذشته، اگر در خانه نبودیم، مجبور بودیم در باجه‌های تلفن تماس بگیریم و پول را به یک تلفن بزرگ بِیل (Bell) متصل به خط ثابت می‌انداختیم. آن‌ها در واقع بسیار بیشتر از آنچه تصور کنید دوام آوردند – آخرین تلفن عمومی سکه‌ای در آمریکا در گوشه‌ی خیابان 50th و 7th در شهر نیویورک قرار داشت که در مِی ۲۰۲۲ برداشته شد. اگر این اختراع، موتورولا دایانَتَک، اولین تلفن همراه موجود در بازار نبود، احتمالاً آن‌ها هنوز هم وجود داشتند.

دایانَتَک که توسط مارتین کوپر، پیشگام فناوری اختراع شد، در سال ۱۹۸۳ معرفی شد و راه را برای انقلابی هموار کرد که هیچ کس در آن زمان پیش‌بینی نمی‌کرد. به یاد بیاورید که کوپر اولین تماس تلفنی همراه را تنها ده سال قبل برقرار کرده بود، و تلفن‌های خودرو قبل از آن تا ۸۰ پوند وزن داشتند و کاربران را به متصدیان تابلو برق متصل می‌کردند. دایانَتَک نیز در نگاه اول چندان جذاب نبود؛ اولاً، در سال ۱۹۸۳، ۳,۹۹۵ دلار قیمت داشت و به دلیل ظاهرش لقب “آجر” را گرفته بود. تعداد کاربران اولیه‌ی تلفن همراه به هزاران نفر می‌رسید و شهرهای بزرگ تنها توسط یک فرستنده پشتیبانی می‌شدند.

تنها کمی بیش از چهار دهه طول کشید تا تلفن‌های همراه از یک چیز عجیب جالب به چیزی تقریباً فراگیر و اغلب یک نیاز در زندگی روزمره تبدیل شوند. امروزه، تمام خانواده‌ها حداقل یک تلفن همراه یا هوشمند دارند، و همه‌ی این‌ها در دهه‌ی ۱۹۸۰ آغاز شد. تعداد نوآوری‌های فناورانه‌ای که به واسطه‌ی ارتباط آنی توسط این دستگاه‌ها ممکن شده است، بی‌شمار است، و این تک اختراع را احتمالاً به یکی از مهم‌ترین‌ها در تاریخ بشر تبدیل کرده است.

۳. دوربین یک‌بارمصرف فوجی‌فیلم کوییک‌اسنپ (QuickSnap)

زمانی، عکاسی آماتور یک سرگرمی نسبتاً خاص برای علاقه‌مندان محسوب می‌شد. دوربین‌ها اغلب بزرگ و حجیم بودند و گاهی اوقات به دستگاه‌های خارجی مانند لامپ‌های فلاش نیاز داشتند. پولاروید در دهه‌ی ۱۹۷۰ با دوربین SLR لند SX-70 این موضوع را تغییر داد؛ این دوربین‌ها به‌طور خودکار عکس‌ها را خارج می‌کردند و حدود ده دقیقه طول می‌کشید تا ظاهر شوند. اما نوآوری دیگری در سال ۱۹۸۶ بیرون آمد که امکان عکاسی را برای هر کسی که کمی پول داشت، فراهم کرد: دوربین یک‌بارمصرف. اکنون می‌توانستید به داروخانه بروید و یک دوربین بگیرید و مانند حرفه‌ای‌ها عکس بگیرید (البته با کیفیت کمتر).

کوییک‌اسنپ توسط فوجی‌فیلم، که در ژاپن با نام 写ルンです (Utsurun Desu، به معنای واقعی کلمه “عکس می‌گیرد”) نیز شناخته می‌شود، معرفی شد. این مفهوم از یک ایده‌ی انقلابی در عکاسی سرچشمه گرفت. به جای قرار دادن فیلم در داخل یک دوربین، تیم فوجی‌فیلم یک دوربین را حول فیلم ساختند و یک رول فیلم یک‌بارمصرف با لنزی که در محفظه تعبیه شده بود، طراحی کردند. این طراحی ساده و با قابلیت تولید آسان، یک جایگاه کاملاً جدید در عکاسی آماتور ایجاد کرد، که تا به امروز ادامه دارد.

بخشی از دلیل گسترش دوربین یک‌بارمصرف، مسابقه‌ی داخلی بین فوجی‌فیلم و کداک بود که زمانی آغاز شد که کداک، فلینگ (Fling) را برای رقابت با کوییک‌اسنپ عرضه کرد. این امر توسعه‌ی بین این دو شرکت (و چند شرکت دیگر که به آن‌ها پیوستند) را در اواخر دهه‌ی ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۰ تحریک کرد که به نفع مصرف‌کننده بود. البته، عکاسی دیجیتال به عنوان مدیوم انتخابی عکاسان در همه جا جایگزین دوربین‌های یک‌بارمصرف شد و پس از آن دوربین‌های تلفن با کیفیت بالا آمدند. به همین ترتیب، دوربین‌های یک‌بارمصرف هرگز جایگزین دوربین‌های فیلم‌برداری با کیفیت بالاتر و مناسب برای مبتدیان نشدند، که امروزه نیز وجود دارند و نسبتاً ارزان هستند. با وجود منسوخ شدن مفروض آن‌ها، دوربین یک‌بارمصرف کلاسیک (و مکان‌های ظاهر کردن فیلم آن) همچنان در دسترس علاقه‌مندان در همه جا قرار دارد، اگرچه نه به فراگیری دوران اوج خود.

۴. سونی واکمن (Walkman)

واکمن کلاسیک نیز یکی دیگر از پیشرفت‌هایی است که زندگی خود را نه در دهه‌ی ۱۹۸۰، بلکه در دهه‌ی ۱۹۷۰ آغاز کرد – به‌طور خاص در سال ۱۹۷۹، زمانی که ماسارو ایبوکا، یکی از بنیان‌گذاران سونی، آرزو داشت راهی برای گوش دادن به موسیقی در پروازهای طولانی داشته باشد. در جولای همان سال، سونی واکمن را به مخاطبان ژاپنی معرفی کرد، که تبدیل به یک پدیده‌ی مطلق شد و روش گوش دادن مردم به موسیقی را متحول کرد. فروش در ابتدا سونی را شوکه کرد، و محبوبیت آن به سرعت در سطح بین‌المللی گسترش یافت و این شرکت را از آن زمان به یک غول صنعتی تبدیل کرد.

برای درک اینکه چرا واکمن تا این حد مهم بود، به قبل از وجود این دستگاه‌ها برگردید. برای گوش دادن به موسیقی در حال حرکت، فرد دو گزینه داشت: رادیوی خودرو یا ساختمان، یا یک واحد قابل حمل مانند یک گیرنده با بلندگوی خارجی. در مقابل، واکمن به کاربر خود هدیه‌ی حریم خصوصی را می‌داد. با نبود وسیله‌ی خارجی برای گوش دادن به موسیقی، هدفون‌ها ناگهان در دبیرستان‌ها، در فضاهای شلوغ، در هواپیماها – هر جای عمومی – تقریباً فراگیر شدند و به هر کسی اجازه می‌دادند هر زمان که می‌خواهند به موسیقی خود گوش دهند. امروز سخت است دنیایی را تصور کنید که در آن نتوانید، برای مثال، برای دویدن در پارک بروید بدون اینکه کسی را با هدفون ببینید، حتی اگر خودتان هم نپوشیده باشید. همه‌ی این‌ها از اینجا شروع شد.

باور کنید یا نه، واکمن در واقع هنوز هم تولید می‌شود، بیش از ۴۵ سال پس از اولین معرفی خود. البته، دیگر تنها پخش‌کننده‌ی MP3 موجود نیست؛ هر تلفنی که دسترسی به اینترنت و قابلیت پخش صدا داشته باشد، می‌تواند همین کار را انجام دهد. اما قبل از اینکه ایرپاد داشته باشیم، ما این ضبط‌کننده‌های نوار آلومینیومی بزرگ را به پهلوهایمان می‌بستیم و در دهه‌ی ۸۰ در همه جا بودند!

۵. دیسک فشرده (Compact Disc)

صحبت از متحول کردن نحوه‌ی لذت بردن ما از مصرف رسانه شد، دیسک‌های فشرده چطور؟! یا به‌طور گسترده‌تر، دیجیتالی شدن موسیقی. قبل از وجود آن‌ها، عبارت “مهربان باش و به عقب بزن” (Be Kind, Rewind) نه تنها در مورد نوارهای VHS، بلکه در مورد نوارهای کاست صوتی نیز صدق می‌کرد. برای کسانی که با آن‌ها آشنا نیستند، این‌ها حلقه‌های فیلمی با پوشش مغناطیسی بودند که در داخل یک پوشش پلاستیکی قرار داشتند و دارای سمت “A” و سمت “B” بودند. نوار را برگردانید تا یک طرف یا طرف دیگر پخش شود؛ ساده است، درست است؟ خب، مشکل دو برابر بود. اولاً، حلقه‌ی نوار کاست می‌توانست آسیب ببیند، و کاربر مجبور بود به‌صورت دستی در حلقه بگردد تا آهنگ‌های مجزا را انتخاب کند و برای پخش کامل دوباره به ابتدا برگرداند.

همه‌ی این‌ها با ظهور دیجیتالی شدن رسانه‌ها تغییر کرد، که ابتدا به شکل دیسک فشرده ظاهر شد. دیسک فشرده که اولین بار در سال ۱۹۸۲ به‌صورت انبوه تولید شد، وعده‌ی پایان جستجوی دستی در آهنگ‌های صوتی کاست‌ها، و همچنین صفحات وینیل بزرگ و آسیب‌پذیر قدیمی را داد. دیسک‌های فشرده، بسیار شبیه واکمن، به سال ۱۹۷۹ برمی‌گردند و اولین ابزار قابل دوام برای ذخیره‌ی داده‌ها در این فرمت را نشان می‌دهند.

در ابتدا، این‌ها عمدتاً برای صوت استفاده می‌شدند – سی‌دی‌های موسیقی حدود ۸۰ دقیقه صوت را در خود جای می‌دادند. با این حال، با افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی، این فناوری بعداً به فرمت‌هایی مانند دی‌وی‌دی و بلو-ری توسعه یافت. آن‌ها برای زمان خود دستگاه‌های ذخیره‌سازی استثنایی بودند که برای ذخیره‌ی انواع رسانه‌ها، از فیلم و موسیقی گرفته تا بازی‌های ویدیویی و برنامه‌های کامپیوتری استفاده می‌شدند. تا دهه‌ی ۲۰۰۰، نوارهای کاست تا حد زیادی یک چیز خاص (نیچ) در نظر گرفته می‌شدند.

منبع: Slashgear