امواج رادیویی، آخرین سال‌های زندگی یک ستاره را پیش از انفجار ابرنواختری فاش کردند!

اخترشناسان برای نخستین بار موفق شدند امواج رادیویی حاصل از نوع غیرمعمولی از یک ستاره در حال انفجار را شناسایی کنند. این دستاورد، فرصتی کمیاب برای تماشای آخرین سال‌های زندگی یک ستاره عظیم‌الجثه، پیش از پایان دراماتیکش در یک انفجار ابرنواختری (Supernova) فراهم کرده است.

این مطالعه که در نشریه The Astrophysical Journal Letters منتشر شده، بر روی یک ابرنواختر از نوع Ibn تمرکز دارد. این وقایع زمانی رخ می‌دهند که یک ستاره پرجرم، مدت کوتاهی پیش از مرگ، مقادیر زیادی مواد غنی از هلیوم از خود خارج کرده و سپس متلاشی می‌شود.

ردیابی سیگنال‌های رادیویی در گذر زمان

تیم تحقیقاتی با استفاده از تلسکوپ رادیویی VLA در نیومکزیکو، انتشار امواج رادیویی ضعیف حاصل از این انفجار را به مدت ۱۸ ماه زیر نظر گرفتند. این سیگنال‌ها شواهد روشنی از گازهایی را فاش کردند که ستاره تنها چند سال قبل از نابودی به بیرون پرتاب کرده بود؛ جزئیاتی که با تلسکوپ‌های نوری به تنهایی قابل مشاهده نیستند.

رافائل بائر-وی، دانشجوی سال سوم دکتری اخترشناسی در دانشگاه ویرجینیا و نویسنده اصلی این مطالعه، می‌گوید:

ما توانستیم با استفاده از مشاهدات رادیویی، آخرین دهه زندگی ستاره را پیش از انفجار “مشاهده” کنیم. این کار درست مثل یک ماشین زمان برای بازگشت به آن سال‌های حیاتی آخر است؛ به‌ویژه ۵ سال پایانی که ستاره با شدت زیادی در حال از دست دادن جرم خود بوده است.

گازهای رها شده؛ آینه‌ای کیهانی برای مطالعه گذشته

بائر-وی توضیح داد که ستاره‌ها در کهکشان‌های دیگر معمولاً آن‌قدر کم‌نور و دور هستند که نمی‌توان آن‌ها را مستقیماً پیش از انفجار مطالعه کرد. با این حال، وقتی یک ستاره پیشاپیش مقادیر زیادی از مواد خود را تخلیه می‌کند، آن گازهای محیطی می‌توانند مانند یک «آینه» عمل کنند. زمانی‌که موجِ شوکِ حاصل از ابرنواختر با این مواد برخورد می‌کند، امواج رادیویی قدرتمندی تولید می‌شود که فاش می‌کند ستاره در اواخر عمرش مشغول چه کاری بوده است.

این تیم همچنین به شواهدی دست یافت که نشان می‌دهد این ستاره احتمالاً بخشی از یک سیستم دوتایی (دو ستاره که به دور یکدیگر می‌چرخند) بوده است و فعل‌وانفعالات با ستاره همدم احتمالاً باعث از دست دادن شدید جرم، درست پیش از انفجار شده است.

او در این باره توضیح داد:

برای از دست دادن این حجم از جرم، آن هم فقط در عرض چند سال آخر… تقریباً به یقین وجود دو ستاره که از نظر گرانشی به هم متصل هستند، ضروری است.

گشودن دریچه‌ای نو به سوی مرگ ستارگان

مشاهدات رادیویی چیزی فراتر از تأییدِ تخلیه شدید جرم پیش از ابرنواختر هستند؛ آن‌ها روشی نوین برای مطالعه نحوه مرگ ستاره‌ها در سراسر کیهان معرفی می‌کنند. تا پیش از این، دانشمندان عمدتاً برای استنتاج این رفتارها به نور مرئی متکی بودند، اما اکنون داده‌های رادیویی ابزاری اضافی و قدرتمند برای درک این وقایع فراهم کرده‌اند.

بائر-وی گفت که تحقیقات آینده با بررسی ابرنواخترهای بیشتر، این رویکرد را گسترش خواهد داد. هدف این است که مشخص شود این دوره‌های دراماتیکِ از دست دادن جرم چقدر رایج هستند و چه اطلاعاتی درباره چرخه زندگی ستارگان عظیم فاش می‌کنند.

مریم مجاز، استاد اخترشناسی در دانشگاه ویرجینیا و متخصص مرگ ستارگان پرجرم، درباره این دستاورد گفت:

مقاله رافائل دریچه جدیدی از جهان را برای مطالعه این ابرنواخترهای کمیاب اما حیاتی گشوده است؛ چرا که نشان می‌دهد ما باید تلسکوپ‌های رادیویی خود را بسیار زودتر از آنچه قبلاً تصور می‌شد به سمت آن‌ها نشانه برویم تا بتوانیم سیگنال‌های رادیویی گذرا و فرار آن‌ها را شکار کنیم.

منبع: Scitechdaily